Verklaring van geen bezwaar (VGB): wat is het en wat kunt u doen bij een weigering?
Heeft u een functie op het oog waarvoor een Verklaring van geen bezwaar (VGB) nodig is? Dan krijgt u te maken met een veiligheidsonderzoek. Een weigering kan grote gevolgen hebben: u kunt een baan mislopen, uw functie niet behouden of niet aan de slag op een beveiligde locatie.
In dit artikel leest u wat een VGB is, wanneer u een VGB nodig heeft, wat het verschil is met een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) en welke juridische stappen mogelijk zijn als uw VGB wordt geweigerd.
Wat is een Verklaring van geen bezwaar (VGB)?
Een Verklaring van geen bezwaar is een officiële verklaring waaruit blijkt dat er geen bezwaar bestaat tegen de vervulling van een vertrouwensfunctie. De VGB is vooral relevant in het kader van de Wet veiligheidsonderzoeken. Daarbij wordt beoordeeld of iemand, gelet op zijn of haar persoonlijke omstandigheden en achtergrond, een risico kan vormen voor de nationale veiligheid of andere zwaarwegende staatsbelangen.
De term “verklaring van geen bezwaar” komt in het Nederlandse recht ook in andere contexten voor. Toch is het belangrijk om scherp te onderscheiden over welke regeling het gaat. In deze blog ligt de nadruk op de VGB voor vertrouwensfuncties en het verschil met de VOG.
Wanneer heeft u een VGB nodig?
Een VGB is nodig voor bepaalde vertrouwensfuncties. Dat zijn functies waarin de overheid extra waarborgen verlangt vanwege de aard van het werk, de toegang tot gevoelige informatie of de werkzaamheden op beveiligde locaties.
Voorbeelden van situaties waarin een VGB vereist kan zijn:
- functies bij of voor Defensie;
- bepaalde functies bij de politie of ministeries;
- werkzaamheden op zwaar beveiligde terreinen of locaties, zoals delen van een luchthaven;
- functies waarbij toegang bestaat tot staatsgeheime of anderszins gevoelige informatie.
Of een VGB noodzakelijk is, hangt af van de vraag of de functie formeel als vertrouwensfunctie is aangewezen. Dat is dus niet iets wat een werkgever vrijblijvend zelf bepaalt.
Hoe werkt de VGB-procedure?
Wanneer u wordt voorgedragen voor een vertrouwensfunctie, volgt eerst een veiligheidsonderzoek. Afhankelijk van de aard van de functie speelt daarbij de AIVD of MIVD een rol. Op basis van dat onderzoek wordt beoordeeld of er voldoende waarborgen zijn om de functie te kunnen vervullen.
De procedure verloopt in hoofdlijnen als volgt:
- u wordt voorgedragen voor een vertrouwensfunctie;
- er wordt een veiligheidsonderzoek gestart;
- de bevoegde minister beslist of een VGB wordt afgegeven of geweigerd.
De duur van een veiligheidsonderzoek kan verschillen per functie en per dossier. In de praktijk moet rekening worden gehouden met een doorlooptijd van meerdere weken of langer.
Wat is het verschil tussen een VGB en een VOG?
De VGB en de VOG worden in de praktijk geregeld door elkaar gehaald. Dat is begrijpelijk, maar juridisch zijn het verschillende instrumenten.
De VOG is bedoeld om te beoordelen of justitiële antecedenten een bezwaar vormen voor een bepaalde functie, taak of activiteit. De VOG wordt afgegeven door Justis namens de minister voor Rechtsbescherming. Voor de VOG geldt een eigen wettelijk kader en een eigen beoordelingssystematiek. Uit de Beleidsregels VOG-NP-RP 2024 volgt dat Justis het belang van de aanvrager afweegt tegen het risico voor de samenleving .
De VGB is daarentegen bedoeld voor vertrouwensfuncties en hangt samen met een veiligheidsonderzoek vanuit het oogpunt van nationale veiligheid. De VGB heeft dus een ander doel, een andere grondslag en een andere procedure dan de VOG.
Dat onderscheid is belangrijk. Een werkgever die in een vacature spreekt over een “verklaring van geen bezwaar”, bedoelt in veel gewone arbeidsrelaties in werkelijkheid een VOG en geen VGB in de zin van de Wet veiligheidsonderzoeken.
Wanneer kan een VGB worden geweigerd?
Een VGB kan worden geweigerd als uit het veiligheidsonderzoek blijkt dat er onvoldoende waarborgen zijn dat u de vertrouwensfunctie zonder risico kunt vervullen. Welke omstandigheden een rol spelen, hangt af van het type functie en het veiligheidsbelang dat moet worden beschermd.
Factoren die in een beoordeling een rol kunnen spelen, zijn bijvoorbeeld:
- strafrechtelijke antecedenten;
- kwetsbaarheden die misbruik of beïnvloeding mogelijk maken;
- gedragingen die vragen oproepen over betrouwbaarheid of integriteit;
- andere omstandigheden die vanuit veiligheidsperspectief relevant worden geacht.
Een weigering hoeft dus niet uitsluitend samen te hangen met een strafblad. Juist dat onderscheid maakt de VGB ingrijpender dan de VOG.
Wat kunt u doen bij een voornemen tot weigering of een definitieve weigering?
Als de overheid voornemens is de VGB te weigeren, krijgt u doorgaans eerst de gelegenheid om te reageren. Het is belangrijk om dat serieus te nemen. In deze fase kan soms nog worden toegelicht waarom bepaalde feiten of omstandigheden anders moeten worden gewaardeerd.
Volgt daarna een definitieve weigering, dan zijn doorgaans bestuursrechtelijke rechtsmiddelen mogelijk. Denk aan:
- het indienen van een bezwaarschrift tegen het besluit;
- daarna eventueel beroep bij de bestuursrechter;
- en in voorkomende gevallen hoger beroep.
Bij veiligheidsonderzoeken gelden procedureel wel bijzonderheden. Niet alle informatie uit het dossier is zonder meer volledig inzichtelijk, omdat staatsveiligheidsbelangen een rol kunnen spelen. Dat maakt juridische bijstand in dit soort zaken vaak extra belangrijk.
Waarom juridische hulp bij een VGB-weigering belangrijk is
Een VGB-weigering is juridisch wezenlijk anders dan een standaard VOG-procedure. De motivering is vaak complexer, de dossierinzage beperkter en de belangen zijn groot. Bovendien raakt een weigering direct aan uw loopbaan, inkomenspositie en reputatie.
Een gespecialiseerde advocaat kan onder meer beoordelen:
- of de procedure zorgvuldig is verlopen;
- of de motivering van de weigering voldoende draagkrachtig is;
- of relevante persoonlijke omstandigheden zijn meegewogen;
- welke argumenten in een reactie, bezwaar of beroep het meeste gewicht hebben.
Juist in zaken waarin de feitelijke grondslag niet volledig inzichtelijk is, is een scherpe juridische strategie van groot belang.
En hoe zit het met de VOG?
De VOG is een ander instrument dan de VGB, maar in de praktijk krijgen veel mensen eerder met een VOG-weigering te maken dan met een VGB-weigering. Bij een VOG beoordeelt Justis of justitiële gegevens, gelet op het doel van de aanvraag, een risico voor de samenleving opleveren. Daarbij wordt een belangenafweging gemaakt tussen het belang van de aanvrager en het maatschappelijke risico .
Volgens door Justis gepresenteerde cijfers over 2024 werden 1.338.356 aanvragen afgegeven zonder antecedenten, 245.861 aanvragen afgegeven met antecedenten en 2.877 aanvragen geweigerd . Dat laat zien dat het overgrote deel van de VOG-aanvragen uiteindelijk tot afgifte leidt.
Dat betekent echter niet dat een weigering lichtvaardig moet worden opgevat. Juist omdat een VOG vaak noodzakelijk is voor werk of opleiding, kunnen de gevolgen groot zijn. Tegen een voornemen tot afwijzing kan een zienswijze worden ingediend. Tegen een definitieve weigering staan vervolgens bezwaar en beroep open .
De bestuursrechter toetst daarbij ook of de belangenafweging voldoende zorgvuldig en evenredig is verricht. Dat blijkt onder meer uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 29 maart 2023 (ECLI:NL:RVS:2023:1249).
Heeft u juridische hulp nodig bij een geweigerde VGB of VOG?
Wordt uw VGB of VOG geweigerd, of heeft u een voornemen tot weigering ontvangen? Dan is het verstandig om snel juridisch advies in te winnen. Een goede reactie in een vroeg stadium kan bepalend zijn voor de uitkomst van de procedure.
Bij VOG-hulp.nl beoordelen wij uw dossier, brengen wij de kansen en risico’s in kaart en helpen wij u bij het opstellen van een zienswijze, bezwaar of beroepschrift. Daarbij kijken wij niet alleen naar de juridische criteria, maar ook naar uw persoonlijke en professionele belangen.
Wilt u weten waar u staat? Neem dan contact met ons op voor een beoordeling van uw zaak.
Veelgestelde vragen over de Verklaring van geen bezwaar (VGB)
Wat is het verschil tussen een VGB en een VOG?
Een VOG is bedoeld om te beoordelen of justitiële antecedenten een bezwaar vormen voor een bepaalde functie of activiteit. Een VGB is bedoeld voor vertrouwensfuncties en hangt samen met een veiligheidsonderzoek in het kader van de nationale veiligheid. De VGB en de VOG hebben dus een andere wettelijke basis, een andere procedure en een ander doel.
Kan ik bezwaar maken tegen een weigering van mijn VGB?
Ja, tegen een definitieve weigering van een VGB staan in beginsel bestuursrechtelijke rechtsmiddelen open, zoals bezwaar en daarna beroep. Vaak krijgt u vooraf eerst een voornemen tot weigering, waarop u kunt reageren. Omdat bij veiligheidsonderzoeken bijzondere procedureregels gelden, is deskundige juridische begeleiding aan te raden.
Betekent een strafblad automatisch dat ik geen VGB krijg?
Nee, niet per definitie. Een strafrechtelijk antecedent kan een rol spelen, maar is niet automatisch doorslaggevend. Bij een VGB wordt breder gekeken naar de vraag of er voldoende waarborgen zijn dat u de vertrouwensfunctie zonder risico kunt vervullen. De beoordeling is afhankelijk van de aard van de functie, de relevante feiten en de context van het dossier.