De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) is voor veel functies in de zorg een absolute vereiste. Een VOG in de zorg wordt geweigerd als Dienst Justis in jouw justitiële verleden strafbare feiten aantreft die, gezien het specifieke screeningsprofiel voor de zorg, een te groot risico vormen voor de uitoefening van de functie. Dit betekent niet automatisch dat elk strafblad leidt tot een weigering; de relevantie van het delict en de omstandigheden van het geval zijn doorslaggevend.
Werken in de zorg betekent werken met kwetsbare personen, vaak in situaties van afhankelijkheid en vertrouwen. Het is dan ook niet verrassend dat er strenge eisen worden gesteld aan de integriteit van zorgprofessionals. Maar wanneer vormt jouw verleden een belemmering en wanneer krijg je geen VOG in de zorg? In dit uitgebreide artikel duiken we dieper in de materie en geven we je alle handvatten om de procedure te begrijpen. Een gids voor zorgprofessionals!
Wat is een VOG en waarom is deze zo cruciaal in de zorgsector?
Een VOG is een officieel document afgegeven door Dienst Justis, de screeningsautoriteit van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, dat verklaart dat jouw gedrag in het verleden geen bezwaar vormt voor het uitoefenen van een specifieke functie of taak. In de zorgsector is de VOG cruciaal omdat zorgverleners vaak werken met kwetsbare patiënten die afhankelijk zijn van hun zorg en begeleiding. Deze afhankelijkheidsrelatie maakt de sector extra gevoelig voor misbruik, diefstal en geweld. Een VOG dient als een belangrijke waarborg voor de veiligheid en integriteit van patiënten en cliënten.
De verplichting voor een VOG in de zorg vloeit onder andere voort uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), die op 1 januari 2016 in werking is getreden. Deze wet legt zorgaanbieders een zogeheten ‘vergewisplicht’ op. Dat betekent dat zij moeten nagaan of het arbeidsverleden van een zorgverlener geen belemmering vormt voor het leveren van goede en veilige zorg. Hoewel de Wkkgz primair geldt voor instellingen die Wlz-zorg verlenen en instellingen die geestelijke gezondheidszorg aanbieden waar cliënten overnachten, vragen in de praktijk veel meer zorgaanbieders, inclusief zzp’ers en uitzendkrachten, een VOG.
Welke justitiële gegevens leiden tot een weigering van een VOG in de zorg?
Dienst Justis weigert een VOG in de zorg wanneer de aanvrager strafbare feiten op zijn of haar naam heeft staan die een direct en onaanvaardbaar risico vormen voor de functie die hij of zij gaat uitoefenen. Het is belangrijk te benadrukken dat niet elk strafbaar feit automatisch leidt tot een weigering. Justis hanteert een ‘relevantiecriterium’: alleen feiten die relevant zijn voor het screeningsprofiel van de zorgfunctie worden meegewogen.
Voor de zorgsector wordt doorgaans het screeningsprofiel ’45 Gezondheidszorg en welzijn van mens en dier’ gebruikt, of gerelateerde profielen zoals ’84 Belast zijn met de zorg voor minderjarigen’ en ’85 Belast zijn met de zorg voor (hulpbehoevende) personen, zoals ouderen en gehandicapten’. Binnen deze profielen wordt extra streng gekeken naar de volgende categorieën delicten:
- Zedendelicten: Dit is een van de meest doorslaggevende redenen voor weigering in de zorg. Elk delict dat te maken heeft met seksueel misbruik, aanranding of andere zedendelicten, zal vrijwel altijd leiden tot een weigering, gezien de kwetsbare positie van patiënten en cliënten. De nieuwe Wet seksuele misdrijven (ingegaan 1 juli 2024) heeft het toetsingskader voor deze delicten verder verscherpt, met name bij functies met een gezags- of afhankelijkheidsrelatie.
- Geweldsdelicten: Aanvallen, mishandeling, bedreiging of andere vormen van geweld worden zeer serieus genomen, aangezien zorgverleners fysiek dichtbij cliënten komen en een veilige omgeving essentieel is.
- Vermogensdelicten: Diefstal, verduistering, fraude of oplichting zijn delicten die relevant zijn, zeker wanneer er sprake is van toegang tot eigendommen of financiën van cliënten. Denk bijvoorbeeld aan thuishulpverleners.
- Delicten gerelateerd aan drugs en alcohol: Hoewel een eenmalige snelheidsovertreding over het algemeen geen belemmering vormt, kunnen delicten zoals rijden onder invloed of drugsbezit wel degelijk relevant zijn als de functie medicatiebeheer of directe patiëntenzorg omvat, waarbij helderheid en betrouwbaarheid van levensbelang zijn.
In de praktijk zien we dat Justis bij de beoordeling niet alleen kijkt naar de aard van het delict, maar ook naar de ernst van het feit, de opgelegde straf, hoe lang geleden het delict heeft plaatsgevonden (de terugkijktermijn), en de specifieke omstandigheden van het geval. Zelfs met antecedenten kan een VOG soms worden afgegeven als de feiten niet relevant zijn of te lang geleden hebben plaatsgevonden. Uit recente cijfers blijkt dat in 2024 slechts 0,18% van de reguliere VOG-aanvragen werd geweigerd, en dat zelfs van de mensen met antecedenten 98,8% alsnog een VOG ontving. Dit onderstreept het belang van maatwerk bij elke aanvraag.
De rol van het screeningsprofiel
Het screeningsprofiel is de blauwdruk die Justis gebruikt om te bepalen welke justitiële gegevens relevant zijn voor jouw specifieke aanvraag. Voor de zorg wordt gekozen voor profielen die risico’s afdekken die inherent zijn aan het werken met kwetsbare groepen. Justis vermeldt op haar website dat de risico’s die worden genoemd in een screeningsprofiel niet limitatief zijn. Dit betekent dat een VOG ook geweigerd kan worden op basis van een justitieel gegeven dat niet expliciet in het screeningsprofiel staat, maar wel relevant wordt geacht voor de functie.
Wat is de terugkijktermijn en hoe beïnvloedt deze de VOG-aanvraag in de zorg?
De terugkijktermijn is de periode in het verleden waarover Justis jouw justitiële gegevens controleert bij een VOG-aanvraag. Deze termijn is niet vaststaand, maar varieert afhankelijk van de aard van het delict, de leeftijd van de aanvrager ten tijde van het delict, en het screeningsprofiel dat van toepassing is. Voor meerderjarigen geldt doorgaans een standaard terugkijktermijn van twee of vier jaar. Echter, voor zedendelicten en zware geweldsdelicten, zeker in relatie tot kwetsbare groepen zoals in de zorg, kan een langere of zelfs onbeperkte terugkijktermijn gelden.
In de zorgsector, waar integriteit en veiligheid van cliënten voorop staan, wordt bij ernstige delicten, zoals zedenzaken, vaak een zeer ruime of zelfs ongelimiteerde terugkijktermijn gehanteerd. Dit komt omdat het risico dat uit dergelijke feiten voortvloeit, ook na vele jaren nog als relevant wordt beschouwd voor functies met kwetsbare personen. Als een strafbaar feit buiten de geldende terugkijktermijn valt, dan zal dit feit in principe niet meewegen bij de beoordeling en de afgifte van de VOG niet in de weg staan. Echter, uitzonderingen zijn er altijd, vooral bij zeer ernstige feiten.
Voor jeugdigen gelden afwijkende, vaak kortere terugkijktermijnen om hen de kans te geven een nieuwe start te maken. Toch wordt ook hier de relevantie van het delict voor de specifieke zorgfunctie zorgvuldig afgewogen. In 2023 ontving maar liefst 99,9% van de jongeren tot 23 jaar die een VOG aanvroegen, deze verklaring, zelfs wanneer er justitiële gegevens aanwezig waren.
Wat te doen bij een voornemen tot weigering of een geweigerde VOG in de zorg?
Als Dienst Justis van plan is jouw VOG-aanvraag voor een zorgfunctie te weigeren, ontvang je eerst een ‘voornemen tot afwijzing’ (VTA). Dit is géén definitieve weigering, maar een mededeling waarin Justis de redenen voor de voorgenomen weigering uiteenzet en jou de gelegenheid biedt om te reageren. Dit is jouw kans om jouw kant van het verhaal te vertellen en eventuele omstandigheden aan te dragen die Justis ertoe kunnen bewegen de VOG alsnog af te geven. Onze site heeft hierover een gedetailleerd artikel (VOG geweigerd? Zo dien je een zienswijze of bezwaar in).
Het indienen van een zienswijze is een cruciale stap. Je kunt daarin bijvoorbeeld aanvoeren:
- Dat het delict niet relevant is voor de zorgfunctie.
- Dat de omstandigheden waaronder het delict plaatsvond verzachtend zijn.
- Dat er sindsdien een aanzienlijke positieve gedragsverandering heeft plaatsgevonden.
- Dat er sprake is van een groot tijdsverloop, waardoor het risico op herhaling onwaarschijnlijk is.
Justis weegt bij de beoordeling altijd het belang van de aanvrager (bijvoorbeeld het kunnen uitoefenen van een beroep) af tegen het risico voor de samenleving. Uit onze ervaring blijkt dat een goed onderbouwde zienswijze de kansen aanzienlijk kan vergroten. Wanneer de zienswijze niet tot het gewenste resultaat leidt en de VOG definitief wordt geweigerd, kun je nog in bezwaar gaan en eventueel beroep aantekenen bij de bestuursrechter. Dit zijn complexe juridische procedures waarbij gespecialiseerde juridische bijstand, bijvoorbeeld van een advocaat, sterk aan te raden is. (Zie ook: Advocaat VOG: wanneer heb je er één nodig? en VOG geweigerd? Dit is waarom je een advocaat nodig hebt).
Actuele cijfers en trends rondom VOG-weigeringen in de zorg
Hoewel de totale VOG-weigeringen relatief laag zijn, is het belangrijk om de cijfers en trends in perspectief te plaatsen. In 2024 werden er 1.587.784 reguliere VOG-aanvragen ingediend, waarvan slechts 2.877 werden geweigerd. Dit komt neer op een weigeringspercentage van slechts 0,18%. De verwachting is dat deze percentages in 2025 ongeveer gelijk blijven.
De zorgsector is een van de sectoren waar het aantal VOG-aanvragen blijft groeien, mede door de toegenomen focus op veiligheid en de wettelijke verplichtingen vanuit de Wkkgz. De maatschappelijke focus op kwetsbare sectoren, waaronder de zorg, heeft geleid tot 65% meer VOG-aanvragen ten opzichte van 2020. Dit betekent dat hoewel de kans op een weigering statistisch klein is, de individuele impact bij een weigering enorm kan zijn. Het is dan ook van cruciaal belang om zorgvuldig te werk te gaan bij de aanvraag en, bij een voornemen tot weigering, direct actie te ondernemen.
De digitalisering van het VOG-aanvraagproces, waarbij ongeveer 90% van de aanvragen online verloopt, maakt het proces efficiënter, maar verandert niets aan de inhoudelijke beoordeling. Voor zzp’ers in de zorg is het sinds december 2025 mogelijk om de VOG direct zelf digitaal aan te vragen via Justis, wat een vereenvoudiging betekent ten opzichte van de eerdere procedure via een opdrachtgever.
Preventie: hoe minimaliseer je de kans op een VOG-weigering in de zorg?
De beste manier om een VOG-weigering in de zorg te voorkomen, is door proactief te handelen en je bewust te zijn van de eisen die aan zorgprofessionals worden gesteld. Hier zijn enkele praktische tips:
- Ken het screeningsprofiel: Begrijp welk screeningsprofiel van toepassing is op jouw zorgfunctie. Voor de meeste zorgfuncties is dit profiel 45 (‘Gezondheidszorg en welzijn van mens en dier’). Als je met minderjarigen of zwaar hulpbehoevenden werkt, kunnen profielen zoals 84 en 85 ook relevant zijn.
- Wees eerlijk en transparant: Probeer nooit justitiële gegevens te verzwijgen. Justis heeft toegang tot deze informatie en het verzwijgen ervan kan je positie alleen maar verzwakken.
- Evalueer je verleden kritisch: Als je weet dat je in het verleden met justitie in aanraking bent geweest, overweeg dan zelf alvast de relevantie en de terugkijktermijn in relatie tot de zorgfunctie.
- Zoek tijdig advies: Bij twijfel over je kansen, of als je een voornemen tot afwijzing ontvangt, zoek dan direct juridisch advies. Een gespecialiseerde advocaat kan je helpen bij het opstellen van een sterke zienswijze en, indien nodig, bezwaar en beroep.
- Vermijd nieuwe strafbare feiten: Dit spreekt voor zich, maar elk nieuw delict, hoe klein ook, kan je kansen op een VOG in de weg staan, vooral als je al een justitieel verleden hebt.
- Controleer je Justitiële Documentatie: Hoewel je geen volledig strafblad kunt opvragen, kun je wel inzicht krijgen in de gegevens die bij Justid over jou bekend zijn. Dit kan je helpen bij het inschatten van de situatie.
Voor zorgaanbieders geldt bovendien de vergewisplicht uit de Wkkgz. Dit betekent dat zij naast de VOG ook andere methoden moeten gebruiken om de geschiktheid van medewerkers te controleren, zoals het navragen van referenties, raadplegen van het BIG-register en navraag bij eerdere werkgevers.
Conclusie: Jouw VOG in de zorg is maatwerk
Het verkrijgen van een VOG in de zorg is van essentieel belang voor elke professional die in deze sector aan de slag wil. Hoewel de regels duidelijk zijn, is de beoordeling van elke aanvraag maatwerk. Een justitieel verleden hoeft niet per definitie te leiden tot een weigering, maar delicten die relevant zijn voor de kwetsbare positie van patiënten en cliënten, zoals zeden- of geweldsdelicten, zullen streng worden beoordeeld. Het is cruciaal om het proces te begrijpen, proactief te handelen en bij een voornemen tot weigering direct juridische stappen te overwegen. Wil je meer weten of gratis en vrijblijvend advies vragen? Neem dan contact met ons op!